lurra

Lurraren eremu magnetikoa

Lur planetari dagokionez, magnetosfera termosferan dagoen geruza bat da. Atmosferaren kanpokoena den geruza da, hots, lurrazaletik urrutien dagoena.

Diapiroa

Arroka sedimentarioetan, azpian kokatutako material bigunek intrusioak egitean sortzen diren egitura geologikoak dira diapiroak. Material bigun horiek gatzak (NaCl, KCl, CaCl2, CaSO4…) eta buztinak izan ohi dira. Material bigunen gainean geruza berriak metatzean edo orogenia-mugimenduek egindako presioengatik, material bigunak failetan bildu eta haietatik kanporatzen dira eta diapiroa sortzen dute, horrela.

Zumaiako flysch-a

Euskal Herriko kostaldea itsas azpian egon zen milioika urtez: arro sedimentario bat zen eta han metatzen ziren gaurko gaztelar mesetako lurretan higatzen ziren materialak. Mesozoikoan zehar, bereziki, material gogorrak eta bigunak sedimentatu ziren txandaka.

Kuaternarioa (1,6-… m.u.)

Gaur egun bizi dugun periodoa da Kuaternarioa. Nahiz eta ugaztunak ez izan planetan dauden animalia ugarienak, aro hau ugaztunen eboluzioarekin lotzen da, besteak beste, hor agertu delako homo sapiens-a: Lurraren historian agertu den azken espezietako bat izan da gizakia. 

Neogenoa (23,3-1,6 m.u.)

Zenozoikoaren bigarren periodoa da. Neogenoaren eta Paleogenoaren arteko muga ez dago oso ongi zehaztua, tarte horretan ez zelako eman inolako gertaera berezirik. Neogenoan zehar, bai ugaztunek eta bai hegaztiek ere garapen handia izan zuten. Periodo honetan elkartu egin ziren Hego Amerikako eta Ipar Amerikako kontinenteak. Aro honetan, halaber, agertu ziren hominidoek ere. Bizidun horiek, beste hainbat gauzaren artean, bi hankatan ibiltzeko gaitasuna garatu zuten. 

Paleogenoa (65-23,3 m-u.)

Zenozoikoaren lehen periodoa da. Kretazeo amaieran gertatutako desagerpenaren ondoren, ugaztunek garatzeko aukera izan zuten, eta, horretaz baliatuta, Paleogenoan zehar garatu ziren ugaztun modernoak. Ugaztun horien artean aurkitzen dira lehen primateak: gizakiok eta tximinoek elkarrekin dugun arbasoa.

 

Zenozoikoa

Zenozoikoa duela 65,5 milioi urtetik gaurdaino luzatzen da, eta hiru periodotan zatitzen da: Paleogenoa, Neogenoa eta Kuaternarioa.

Kretazeoa (145,6-65 m.u.)

Mesozoikoaren azken periodoa da: narrasti erraldoiak eta dinosauro ezagunenak bizi ziren garaia. Landareei dagokienez, lehen landare angiospermoak (benetako loredunak) agertu ziren; hau da, lorearen baitan babesturik dagoen obuluaren bidez ugaltzen diren landareak.

Hala ere, Kretazeoko gertaera nagusia ez da bizi-forma berrien sorrera, hainbat espezieren desagerpen masiboa baino; izan ere, beste bizidun askoren artean, periodo honetan dinosauroak desagertu ziren.

Jurasikoa (208-145,6 m.u.)

Mesozoikoaren bigarren periodoa da. Jurasikoa ezaguna da dinosauroak ugari zirelako: ekosistema lehorretako nagusi egin ziren. Dinosauroez gain, lehen hegaztiak eta ugaztun txiki batzuk ere (gaur egungo arratoi txikien antzekoak) agertu ziren lehorrean. Itsasoan, berriz, lehia bizia zegoen gaurko marrazoen arbasoen eta narrastien artean.

 

Triasikoa (245-208 m.u.)

Mesozoikoaren lehen periodoa da. Triasikoan bizi-formen beste eztanda bat gertatu zen: Permiarreko desagerpenen ondoren izandako hutsuneak betetzeko sortu ziren aukera berriek ahalbideratu zuten. Animaliei dagokienez, narrastien garaia hasi zen eta, horien artean, lehen dinosauroak agertu ziren. Landareei dagokienez, koniferoak (landare gimnospermoak) asko garatu ziren Triasikoan zehar.

 

Subscribe to RSS - lurra